پرآب‌ترين منطقه زاگرس بياباني شد

7 شهريور 1392 ساعت 14:27

زنگ خطر بياباني شدن هر روز در گوشه‌اي از اين مرز وبوم و يكي از استان‌هاي كشور شنيده مي‌شود تا جايي كه گرد و خاك ناشي از اين پديده در استاني مانند سيستان ...


اسنا: زنگ خطر بياباني شدن هر روز در گوشه‌اي از اين مرز وبوم و يكي از استان‌هاي كشور شنيده مي‌شود تا جايي كه گرد و خاك ناشي از اين پديده در استاني مانند سيستان تا پشت بام خانه‌ها رسيده حالا بيابان‌زايي به پر آب‌ترين منطقه زاگرس كه به بام ايران معروف است نيز رسيده است. اطلاعات و داده‌هاي پژوهشي و مطالعاتي انجام شده در دشت‌هاي حاصلخيز چهارمحال و بختياري، از مشاهده پديده فرونشست زمين به‌عنوان شاخص‌ترين شناسه‌هاي آغاز بيابان‌زايي در سرزمين آب‌ها حكايت دارد.
چهارمحال و بختياري با ميانگين بارش حدود ۷۰۰ ميلي‌متر – كه نزديك به ميانگين جهاني است – در شمار يكي از قطب‌هاي اصلي توليد آب در زاگرس مركزي و كشور قرار داشته و به‌عنوان سرچشمه‌هاي اصلي رودخانه‌هايي چون زاينده‌رود و كارون بزرگ است اما در ميان حيرت كارشناسان و متخصصان حوزه منابع طبيعي و محيط‌زيست، نشانه‌هاي فرونشست زمين و آغاز پديده فاجعه‌بار بيابان‌زايي در دشت‌هاي اين منطقه مشاهده شده است كه اين موضوع نگراني كارشناسان از فراگير شدن موج بيابان‌زايي در تمام كشور را دو چندان مي‌كند. كمتر از ۴‌دهه است كه با افزايش جمعيت، توسعه اراضي كشاورزي و ورود ماشين‌آلات كشاورزي و وابستگي ۸۰ درصدي به منابع آب‌هاي زيرزميني و روند نگران‌كننده افزايش تعداد چاه‌هاي مجاز و غيرمجاز كشاورزي در تمامي‌۱۱ دشت چهارمحال و بختياري، سالانه حدود ۶۰۰ ميليون متر مكعب آب به‌وسيله ۳ هزار و ۶۰۰ چاه و ۴۸۰ رشته قنات از ذخاير زيرزميني بيرون كشيده شده و تعادل طبيعي اين آبخوان‌ها برهم خورده است.


تراكم تا ۵ حلقه چاه در هر كيلومتر مربع از اين دشت‌هاي كشاورزي، بهره‌برداري‌هاي بيش ا ز حد ظرفيت مجاز از ذخيره آبخوان‌ها و حذف سالانه بيش از ۲ متر ستون آب شيرين اين آبخوان‌ها، اضافه‌بر ايجاد بحران‌هاي آبي باعث هجوم آب شور طبقات زيرين و افزايش آسيب‌پذيري آبخوان‌ها از نظر شيميايي شده است.


يك كارشناس منابع طبيعي مهم‌ترين دليل اين رخداد را نبود مديريت درست منابع آبي استان چهارمحال و بختياري مي‌داند: نبود مديريت مناسب در بهره‌برداري از آب‌هاي زيرزميني و در زمينه‌هاي الگوي كشت و روش‌هاي آبياري و اصلاح فرهنگ مصرف آب در بخش كشاورزي و گسترش بي‌رويه و چشمگير زمين‌هاي كشاورزي كه عموما در اثر تغيير كاربري‌هاي غيرقانوني و فرصت‌طلبانه مرغزارها و عرصه‌هاي مرتعي صورت گرفته است، علت اصلي افزايش برداشت‌هاي مضاعف و بي‌رويه از منابع آبي زيرزميني اين آبخوان‌ها شده است. به گفته هومان خاكپور، نتايج اين اتفاق تا حدي است كه در برخي از مناطق مانند دشت خانميرزاي لردگان، نشانه‌هاي بيابان‌زايي ديده مي‌شود.


آبخوان آبرفتي دشت خانميرزا نمونه منحصربه فردي از دشت‌هاي حاصلخيز چهارمحال و بختياري است كه در گذشته در بخش مركزي آن يك تالاب طبيعي وجود داشته و بين تغذيه و تخليه آب آن تعادل طبيعي برقرار بوده است اما با افزايش بهره‌برداري بي‌رويه از ذخيره آب زيرزميني به‌عنوان تنها منبع تامين‌كننده آب مورد نياز بخش كشاورزي منطقه، روند نابودي و كوچك شدن اين تالاب شدت يافته تا جايي‌كه در حال حاضر مرغزاري تخريب شده و محدود برجاي مانده است. آنطور كه خاكپور مي‌گويد: تقريبا در تمامي‌دشت‌هاي ۱۱ گانه منطقه چهارمحال و بختياري در سال‌هاي اخير چاه‌هاي كم‌عمق در فصول كشت با كم‌آبي و حتي خشكيدگي مواجه بوده كه در برخي موارد مشاجرات محلي و اجتماعي را به‌دنبال داشته است. مقايسه آماري منابع آبي اين دشت‌ها در سال‌هاي مختلف بيانگر اين حقيقت است كه به بهانه افزايش توليد محصولات كشاورزي، اضافه‌ بر افزايش غيراصولي حدود ۵ برابري شمار چاه‌هاي كشاورزي، تعداد چاه‌هاي عميق نسبت به چاه‌هاي كم‌عمق به علت كاهش شديد سطح آب زيرزميني و كف‌شكني‌هاي مجاز و غيرمجاز جهت دستيابي به آب بيشتر، افزايش چشمگيري يافته است كه اين امر روند تخليه غيرمجاز ذخيره اين آبخوان‌ها را شتابي نگران‌كننده و فاجعه‌بار بخشيده كه در سال‌هاي اخير به‌عنوان دشت‌هاي ممنوعه و برخي نيز بحراني اعلام شده‌اند.


به اعتقاد او، يكي ازضعف‌هاي مديريتي موجود كه مي‌توان از آن به‌عنوان خسارت خودخواسته نام برد صدور مجوزهاي قانوني حفر چاه و ميزان برداشت آب است كه بر اساس نيازهاي آبي و گاهي فشارهاي اجتماعي كشاورزان صادر شده و توجه چنداني به ظرفيت‌هاي آبي آبخوان‌ها نشده است.
منبع: روزنامه تهران امروز


کد مطلب: 3418

آدرس مطلب: http://asna-alborz.ir/vdch.znxt23nk6ftd2.html

اسنانیوز
  http://asna-alborz.ir